Na de hittegolf vorige week met temperaturen tot boven de 35 graden is het vanochtend een aangename 20 graden en wat bewolkt. Ik ben wakker geworden in Otterlo en pak mijn fiets voor een rit naar het Nationaal Park De Hoge Veluwe. Midden in het park ligt het Kröller Muller museum en om daar te komen maak ik een heerlijk tochtje door bos, langs hei en zandverstuivingen. Ik passeer af en toe andere bezoekers die zich, wat onwennig op zo’n witte net niet goed afgestelde leenfiets, ook tussen de bomen door bewegen.
Ontvangstcomité
M’n fiets zet ik in de stalling bij het pad naar de ingang van het museum. Hier staat ‘Monsieur Jacques’, een beeld van Oswald Wenckebach (1895-1962), al vriendelijk lachend op mij te wachten. Alsof hij voor de gelegenheid vanmorgen extra vroeg van zijn plekje op de Coolsingel is vertrokken om mij te begroeten. Het volgende commissielid, een jongen van de Vriendenlotterij (die gasten staan echt overal), pareer ik en glip naar binnen, de ontvangsthal met het neonwerk van Bruce Nauman (1941) in.
“The true artist helps the world by revealing mystic truths” schrijft Nauman in lichtletters. Juist, …de toon is gezet.
Regen op doek
Mijn plan is eerst de beeldentuin in te gaan en dan, tijdens de bui die ik op mijn weer-app aan zie komen, de tentoonstellingen binnen te bezoeken. Ik kijk er naar uit om de grote zomertentoonstelling met werken van Isaac Israels (1865-1934) te bekijken. Maar daarvoor even koffie in het paviljoen in de tuin. Bij de eerste slokken vallen, vroeger dan ik dacht, ook de eerste regendruppels op het doek dat het terras overdekt. Even later valt het water rijkelijk naar beneden en krijgen de beelden in de tuin een frisse douche. Ik zit de tijd maar even uit.
Onder de luifel teken ik een schetsje van een beeld van Otto Freundlich (1878-1943). ‘Composition’ heet het. Het stond binnen mijn zichtveld en ziet er interessant uit: organische vormen in brons die mooi afsteken tegen het groen van de omgeving. Als ik meer informatie opzoek over de kunstenaar lees ik over zijn bewogen leven: Freundlich wordt gezien als een van de allereerste abstracte kunstenaars. Hij maakte ook de sculptuur ‘Der Neue Mensch’ dat de nazi’s gebruikten als omslag van hun catalogus bij de Entartete Kunst-tentoonstelling in 1937. In Parijs woonde en werkte Freundlich, met Picasso en Braque als buren. Tijdens de Tweede Wereldoorlog wordt hij opgepakt en gedeporteerd naar vernietigingskamp Majdanek waar hij vermoord wordt. Bijzonder dat hij mij dwars door de tijd weet te intrigeren met zijn kunst en dat ik nu toch een beetje kennis met hem heb gemaakt.
Het Europa van Isaac Israels
Als de bui bijna uitgeraasd is, waag ik het erop en loop richting het museum, waar de tentoonstelling Het Europa van Isaac Israels op mij wacht. De meeste bezoekers van de tuin zijn al naar binnen gegaan. Het is druk in de gangen en zalen. Gelukkig is er genoeg ruimte om de werken goed te bekijken.
De tentoonstelling neemt me mee op reis langs de plekken die Israels bezocht of waar hij voor langere tijd verbleef. Bijzonder zijn de schetsboekjes die de kunstenaar onderweg vulde. In de tentoonstelling liggen ze open onder glas, met ernaast een digitaal scherm waarop een interactieve versie te zien is waarin gebladerd kan worden. Als iemand die ook altijd een schetsboekje bij heeft, ik zat er net nog in te tekenen, is het inspirerend om te zien hoe Israëls krabbelde op de bladen en hoe hij sommige schetsen weer in schilderijen heeft verwerkt.
De werken uit de periode dat hij in Parijs woonde spreken mij bijzonder aan, waarschijnlijk omdat ik de plekken herken. Met een losse toets en het gebruik van precies de juiste kleuren weet Isaac de sfeer van de stad te vangen. Bij ‘Een zonnige dag in het Bois de Boulogne’ blijf ik het langst staan. Ik kan me met gemak voorstellen het schilderij binnen te lopen, de warme zomerdag te voelen, het geluid te horen van vogeltjes in de bomen, het rammelende rijtuig dat voorbijkomt en het Franse geroezemoes van groepjes Parijzenaars. In gedachten schuif ik zo bij hen aan, een fles rode wijn in de hand.
Van Gogh, Redon en Van Rysselberghe
In het museum is nog zoveel meer te zien: de vaste collectie van Goghs is natuurlijk overweldigend. Het blijft ieder bezoek weer een feestje om al die werken bij elkaar te zien. Omdat het wereldberoemde ‘Caféterras bij nacht’ bij hoge uitzondering is uitgeleend, kunnen bezoekers in een levensgrote replica plaatsnemen om zichzelf te laten fotograferen. Leuk, maar ik sla dit toch maar even over en doe een rondje langs mijn andere favoriete werken van eveneens bekende kunstenaars als Odilon Redon (1840-1916) en Theo van Rysselberghe (1862-1926).
Van Redon zijn in andere musea met zijn werk in de collectie vaak maar een of twee werken te zien. Hier is een bescheiden zaaltje aan zijn kunst gewijd. Mijn eerste Redon zag ik in Boijmans, een klein verstild werkje met de titel ‘Papaver, Haaswinde en Kamille in vaas’. Het mooiste werk dat hier in Otterlo hangt is naar mijn mening ‘De palm’, een prachtig, ook niet zo’n groot werk. De palm, waarnaar verwezen wordt in de titel, is in mijn beleving meer een soort kleurexplosie achter het vriendelijke portretje dat de meeste aandacht trekt in het schilderij.
Een andere kunstenaar die ik ook bewust opzoek is Theo van Rysselberghe. In ons huis hangt een oud en knap geschilderde kopie van zijn schilderij ‘La petite Denise’ dat ik in een kringloopwinkel vond. Het origineel is helaas niet hier in Otterlo maar in bezit van The Met in New York. Het is een portret uit 1889 van zijn zesjarige nichtje Denise Maréchal. Van Rysselberghe was een van de eerste Belgische schilders die het pointillisme van kunstenaar Georges Seurat (1859-1891) omarmden. De werken van Van Rysselberghe hangen in het Kröller Muller dan ook naast die van Seurat.
Nu het er nog is
Naast de vaste collectie bezoek ik ook de tentoonstelling ‘Nu het er nog is’ van Anouk Griffioen (1979). Tussen 1996 en 2000 volgden we beiden een andere opleiding aan de Willem de Kooning Academie, en zij zal geen idee hebben wie ik ben, maar ik ben daar ooit een atelierruimte binnen gelopen waar ze aan het werk was aan een van de indrukwekkende houtskoolportretten op groot formaat.
Haar werk is fascinerend. Houtskool is nog altijd haar basis, een materiaal dat van nature snel vlekt en veegt, maar het resultaat op groot formaat — ook hier in het museum — is met zo’n precisie gemaakt dat het bijna grafisch lijkt. De oorsprong van de serie die te zien is in het museum geeft de werken nog een extra laag waardoor ze nog meer kracht krijgen. Net als Anouk maakte haar vader veel foto’s, duizenden beelden van de natuur, netjes geplakt in albums. Na zijn overlijden erfde ze die verzameling en ging ze met zijn foto’s als leidraad terug naar de gefotografeerde plekken, om ze zelf opnieuw vast te leggen met haar camera. Die foto’s zijn nu de basis voor haar tekeningen, al toont ze ook de foto’s zelf in de vier zalen die het museum voor haar vrij maakte. In een van de tekeningen heeft ze haar vader stiekem een plekje gegeven, lees ik. Parallel aan de tentoonstelling is ook het boek ‘DRWNG PHTGRPH RCHV’ van Griffioen verschenen, waarin nog veel meer moois van haar hand te zien is. Ik heb er al even in gebladerd… Net als haar werk is het boek met veel aandacht gemaakt.
Beelden in het groen
De regen is gestopt en in het museum wordt het wat rustiger. Ook ik waag opnieuw een poging om de beeldentuin te bezoeken. Een rondje dat ik de afgelopen jaren al vaker heb gemaakt.
‘Jardin d’émail’, een meer dan levensgroot werk van Jean Dubuffet (1901-1985) waar je doorheen kan lopen, is door het natte weer niet open voor publiek. Door een te beklimmen plateautje dat speciaal voor dit soort dagen is gemaakt kan ik het witte landschap met zwarte lijnen toch bekijken. Een verwant werk van Dubuffet, ‘Le Jardin d’hiver’, zag ik in de jaren 90 in het Centre Pompidou. Ik maakte in die periode heel veel zwart-wit-doodle-tekeningen en reed op een door mijzelf beschilderde fiets in die stijl door Rotterdam. Zijn werk resoneerde dus zeker bij mij en dat doet het nog steeds.
Gisteravond zag ik op Netflix de prestigieus bedoelde film ‘In the Hand of Dante’, van Julian Schnabel, ik zal je hier het plot en de recensie besparen. Maar misschien bleef ik daarom wat langer stilstaan bij het expressieve beeld van de hurkende vrouw (Femme accroupie) van Rodin (1840-1917) dat hij maakte als onderdeel van de monumentale ‘Deuren van de Hel’. Zijn inspiratie kwam uit Dante’s Inferno uit de ‘Divina Commedia’. Er was bij mij blijkbaar toch wat blijven hangen van de film.
Er zijn nog tal van andere interessante plekken in de tuin. Het Paviljoen van Aldo van Eyck (1918-1999) is denk ik mijn favoriet. Hier staat werk van onder meer Ossip Zadkine (1888-1967), Constant Permeke (1886-1952) en Fritz Wotruba (1907-1975). Door de doolhofachtige architectuur ontstaan interessante doorkijkjes, en het is iedere keer weer een verrassing wat er achter de volgende wand te zien is.
De ‘Sculpture flottante’ van Marta Pan (1923-2008) in de vijver voor de ingang naar het museum is ondertussen zo iconisch dat het bijna de mascotte is geworden van de beeldentuin. En ook vandaag doet het beeld mij elegant drijvend uitgeleide als ik terug loop naar binnen voor een laatste rondje door de museumshop
Het zonnetje is inmiddels weer gaan schijnen. Ik stap op mijn fiets voor nog een ronde door het park, tussen de bomen en langs de heide. Misschien verhuis ik toch ooit nog eens naar de Veluwe.
Het Europa van Isaac Israels is te zien tot en met 30 augustus 2026, Nu het er nog is van Anouk Griffioen tot en met 20 september 2026 — beide in het Kröller-Müller Museum in het Nationaal Park De Hoge Veluwe.
Het origineel van La petite Denise (Van Rysselberghe) hangt in The Met in New York; het boek DRWNG PHTGRPH RCHV van Griffioen is te koop in de museumwinkel of te bestellen via de boekhandel.
“Le Jardin d’hiver”van Jean Dubuffet is te zien in Centre Pompidu
Geef een reactie